Piramide

Anders werken met Maslow's piramide

In de wereld van coaching en training worden vele modellen gebruikt om tot zelfkennis te komen. Er wordt vaak veel waarde gehecht aan die modellen maar is dat wel terecht? Beschijft een model een alomvattende waarheid? 

In dit artikel ga ik in op mijn ervaringen met de piramide van Maslow.

 

PIRAMIDE VAN MASLOW

Neem nu de welbekende piramide van Maslow, die Abraham Maslow ergens halverwege de vorige eeuw publiceerde. Een leuk model, maar ontoereikend voor deze tijd. Maslow is teveel op de afgescheiden mens gericht in een tijd dat overleven heel belangrijk was. Hij ging er in zijn theorie van uit dat de mens pas zou streven naar bevrediging van de behoeften hoger in de hiërarchie, nadat de lager geplaatste behoeften bevredigd waren.

Maslow piramidIn deze piramidische weergave mist de continuïteit. Nu lijkt het dat het streven is om elk niveau te doorlopen en die behoefte te vervullen om tot het hoogst haalbare universele behoefte niveau volgens Maslow te komen, namelijk het niveau van zelfverwerkelijking of zelfactualisatie. De lineaire groei en ontwikkelingsbeweging stagneren aan de top van de piramide. Natuurlijk kun je zeggen dat de piramide continue doorloopt, maar die verbindende schakel waarmee je van zelfontplooiing naar het voorzien in primaire behoefte gaat, ontbreekt dan. Maslow is waarschijnlijk geïnspireerd geraakt en heeft dit model gemaakt voor die tijd waarin het gemaakt werd. In de huidige tijd waarin groei van bewustzijn meer centraal komt te staan, is dat model ontoereikend.

Ik heb veel met dit model gewerkt, gespeeld en nieuwe werkmethoden ontdekt. Die ik in eerste instantie voor mijn persoonlijke ontwikkeling heb ingezet en later ook in mijn lessen en trainingen. Ik heb altijd het gevoel gehad dat alle behoefteniveaus van Maslow tegelijkertijd aanwezig zijn en aandacht vragen in iemands ontwikkeling en als het ware een cyclische terugkerende beweging vormen. In later onderzoek kwam Maslow tot de conclusie dat elke mens gekneld zit tussen de fundamentele behoeften van het behoud en de groeibehoefte naar nieuwe ervaring. In 1962 stelde Maslow zelf al: “My motivation theory was published 20 years ago, and in all that time nobody repeated it, or tested it, or really analyzed it or criticized it. They just used it, swallowed it whole with only the most minor modifications…”.

Waarvoor dient een model eigenlijk?

Een model dient om een facet van de werkelijkheid te begrijpen. Alleen, daar gaat het vaak mis. Het model wordt als leidend genomen, als een manier om de werkelijkheid te beschrijven. Van hulpmiddel wordt het waarheid. Vaak met een stelligheid van zo is het. Bij modellen binnen het domein van persoonlijke ontwikkeling komt het geregeld voor dat men klakkeloos de uitkomst van een test of een methode overneemt en zich ermee identificeert. Dan wordt het model leidend en dient het om grip op situaties te krijgen en houden.

Naast het begrijpen gaat het om bewust worden van je zelf. Een model is niets meer dan een hulpmiddel om naar jezelf of een systeem te kijken. Met andere woorden, een model helpt je om jezelf of een systeem te leren begrijpen en om over jezelf na te denken. Vaak zie je dat juist het omgekeerde gebeurt. Een model wordt veelal gebruikt om jezelf in een frame van ‘moeten’ en ‘verwachtingen’ te proppen, oftewel, een geforceerde belemmering in actieve vorm. Een model wordt dan gebruikt om de wereld om je heen te begrijpen en daarmee controle over die wereld te willen houden. In veel van die mechanismen zie je een omkering, een inverse of een negatiefbeeld zoals in de fotografie. Je houdt jezelf dus als het ware voor de gek, zet jezelf op het verkeerde been, zoals ook uit onderstaand voorbeeld blijkt. Controle over de wereld om je heen is een illusie. Het streven naar controle over de wereld om je heen wordt doorgaans nagestreefd ter vermijding van de confrontatie met jezelf.

Wensbeeld versus illusie

Het risico van werken met modellen is dat het je verder afbrengt van jezelf en dichter bij de projectie van een wensbeeld. Het beeld hoe je graag wilt zijn. Ik geef een voorbeeld uit eigen ervaring aan de hand van de piramide van Maslow. Zo wilde ik naar de buitenwereld die succesvolle salesmanager zijn die als zodanig erkend wordt.

De behoefte aan zekerheid impliceert voor mij dat er een onvervulde behoefte is op dit gebied en dus dat er sprake is van onzekerheid, het gevoel van onzekerheid. De angst het niet te kunnen. De behoefte aan erkenning en waardering impliceert voor mij dat er een onvervulde behoefte is op dit gebied en dus dat er sprake is van een bepaalde mate van miskenning en afwijzing, het gevoel van miskent en afgewezen te worden. De angst niet te voldoen, niet goed genoeg te zijn. En daar zit de crux, namelijk, kon ik deze angst accepteren?

Ik kon dat (toen) niet. Wat ik deed is die behoeften vervullen door hard en veel te werken en mijn perfectionisme te overdrijven om te bewijzen dat ik mijn functie prima uitvoerde en mijn salaris en vette bonus meer dan waard was. Ik was duidelijk op zoek naar waardering en erkenning met de bedoeling het gevoel van onzekerheid en afwijzing weg te nemen. Wat ik dus eigenlijk deed was die angst afwijzen, ontkennen, maskeren en compenseren met het tegenovergestelde. Ik kon namelijk niet onzeker zijn en me afgewezen voelen en tegelijkertijd succesvol zijn. Tenminste dat dacht ik, maar niets bleek minder waar. Het is namelijk niet vol te houden en ik stevende op een burn-out af. De prijs van vasthouden aan een illusie.

De omkering

Ik stel het werken met modellen voor als een beweging, die ofwel van mezelf afbeweegt, ofwel naar mezelf toe beweegt. In de beweging van mij af accepteer ik niet wat er is en misken ik feitelijk mijzelf en wijs ik mijzelf feitelijk af. Dit klinkt hard, maar is wel zo. In de beweging naar mij toe, ben ik bereid naar mezelf te kijken en te accepteren al wat er is (gedachten, gevoel, emoties en omstandigheden). Het gevoel van onzekerheid is er en mag er ook zijn. Ik hoef er niet bang voor te zijn, dat het me bijvoorbeeld wegvaagt. Ik mag en kan besluiten het gevoel van onzekerheid toe te laten, te voelen wat het met me doet en luisteren naar wat mijn gedachten me allemaal willen laten geloven.

Ik heb gemerkt dat het onprettige gevoel dan afzwakt, omdat het een deel is van mezelf, dat me iets duidelijk wil maken, dat nu gezien en erkend wordt.

Of zoals Maslow het benoemt, de behoefte aan behoud versus de behoefte aan nieuwe ervaringen en zelfontplooiing. Het kantelpunt tussen deze beide zijden is angst, angst houdt je aan de kant van behoud. De andere kant is vertrouwen, vertrouwen waardoor je de ervaring durft aan te gaan teneinde te ontdekken waar je ontplooiing op dat vlak ligt.

Is een model dan nog wel nuttig?

Jazeker, zoals ik er tegenaan kijk wel. Zolang het model wordt gebruikt met een intentie en een doelstelling die is gericht op groei en zelfverwezenlijking. Dit vraagt om een kritische onderzoekshouding en het bewustzijn om te herkennen of je met je aandacht naar jezelf toe beweegt of juist van jezelf weg beweegt. Dit gaat over durven jezelf onder ogen te komen; jezelf zien, jezelf erkennen en niet in de laatste plaats jezelf steunen. Op die manier draagt dit bij aan het nemen van de leiding over jezelf en over je leven, Dat niet je emoties of de omstandigheden bepalend zijn, maar dat wat jij intrinsiek wilt.

Zolang modellen om jezelf te leren kennen maar niet worden gebruikt om compensatiegedrag te ontwikkelen, want dan kom je jezelf vroeg of laat toch tegen.

Dankwoord

Ik dank mijn goede vriend Samuël die mij de inspiratie gaf voor dit artikel.

 

© Marcel Hermsen ~ september 2018